معماری و دکوراسیون

 

یکی از پرونق ترین دوره های هنری ایرانی اسلامی، دوره ی صفویه است. سلسله صفویان در سال 907 هجری به وسیله ی شاه اسماعیل صفوی در تبریز تاسیس شد و بعد از او در سال 930- هجری شاه طهماسب به سلطنت رسید و به علل سیاسی پایتخت را از تبریز به قزوین منتقل کرد. هنگام حکومت شاه طهماسبف همایون پادشاه مغولی هند به ایران پناهنده شد و مدتی در دربار صفوق اقامت کرد اقامت وی در ایران و حمایت شاه صفوی از او در بازگشت به هند باعث ایجاد رابطه میان دو کشور باستان ایران و هند در همه شئون از جمله هنر شد. در قزوین پایتخت شاه طهماسب بناهایی چون مسجدا کاخ و کاروانسرا ایجاد شد تا به سلطنت رسیدن شاه عباس در سال 996 هجری به ترتیب شاه اسماعیل دوم و محمد خدابنده هر یک مدتی کوتاه حکومت کردند.

دوره 42 ساله ی سلطنت شاه عباس ، عصر شکوفایی هنر در ایران است در این دوره از یک سو روابطط ایران و اروپا و از سوی دیگر روابط ایران و هند توسعه یافت. شاه عباس پایتخت را از قزوین به اصفهان منتقل کرد و این شهر را با بناهای متعددی مانند قصرها، مساجد، بازارها، پلها و کاروانسراها آراست و بدین ترتیب اصفهان مرکز هنرهای اسلامی شد (نقشه 1 - 4) بعد از شاه عباس ، شاه صفی و شاه عباس دوم به سلطنت رسیدند و در زمان شاه عباس دوم هنر معماری و هنرهای دیگر رونق داشت. در زمان سلطنت طولانی شاه سلیمان توسعه ی هنرها به شیوه ی گذشته، ادامه یافت. در سال 1105 هجری شاه سلطان حسین صفوی به سلطنت رسید و در زمان او سلسله ی صفویه ناتوان و ضعیف شد و سرانجام در سال 1135 با هجوم افغانها سقوط کرد.

قرن دهم و یازدهم هجری را دوران شکوفایی هنر اسلامی در ایران دانسته اند. در این دوره با حمایت شاهان صفوی، هنرهای پارچه بافی، نقاشی ، فلز کاری، سفال سازی و حکمرانان در دیگر شهرها در ایجاد بناهای مذهبی و غیر مذهبی فعالیت چشمگیری داشتند. به عنوان نمونه گنجعلیخان، حکمران کرمان و شیخ علیخان زنگنه حکمران کرمانشاه و الله و ردیخان را می توان نام برد که بناهای بسیاری در اصفهان و کرمان و شیراز به همت آنها ساخته شد.

در دوره ی صفویه مکنت ، شکوه و زیبایی اصفهان ، بسیاری از بازرگانان و جهانگردان را به ایران کشاند و بسیاری از آنها مانند تاورنیه، کمپفر، شاردن، و الثاریوس زیبایی و عظمت اصفهان را در سفرنامه های خود وصف کرده اند. در سفرنامه شاردن می خوانیم که در زمان دیدار او از اصفهان پایتخت صفوی دارای 162 مسجد، 48 مدرسه، 1082 کاروانسرا و 272 حمام بوده است.

از ابنیه ی اوایل دوره ی صفوی آثار بسیاری بر جای نمانده است، ولی طبق نوشته ی مورخان، قصرهایی را شاه اسماعیل در خوی و قزوین بنا کرد. از دیگر آثار باقیمانده مسجد جامع ساوه و مسجد علی است که در زمان شاه اسماعیل ساخته شد. در زمان شاه طهماسب – وقتی که پایتخت از تبریز به قزوین منتقل شد. بناهایی چون قصر، مسجد و کاروانسرا در آنجا احداث گردید. طبق مدارک تاریخی کاروانسرایی برای پذیرایی مهمانان خارجی ساخته شده بود که گنجایس 250 مسافر را داشت.

فعالیت وسیع معماری دوره ی صفوی در زمان شاه عباس اول آغاز شد. در این دوره نه تنها در اصفهان، بلکه در شیراز ، اردبیل ، مشهد، تبریز و دیگر شهرهای ایران بناهای مختلف احداث شد.

در عهد صفوی سبک معماری قدیم ایران تجدید شد و در طرح بناهاف شکل و مصالح بناها جای خود را باز کرد.

اغلب بناهای دوره ی صفوی مانند مساجد، مدارس و کاروانسرها به شکل چهار ایوانی بنا شد. استفاده از کاشی معرق و هفت رنگ برای تزیینات، رونق فراوان یافت به طوری که ساختمانهای مذهبی این دوره از گنبد، ایوان، طاقنما، سر در ورودی و حتی منارها، با کاشی آراسته شد. خطاطی و خوشنویسی روی کاشی نیز در آرایش بناهای مذهبی عمومیت یافت و بناهای متعددی با خطوط ثلث، نسخ، نستعلیق و خطوط دیگر تزیین شد.

پس از انقراض صفویان، توسعه ی هنرهای گوناگون به شیوه ی دوره متقدم ادامه نیافت و به علل مختلف از جمله مسائل سیاسی، آرامش مناطق مختلف ایران مختل شد. کشمکشهای سیاسی، جنگهای داخلی و خارجی در سه دوره ی تاریخی بعد (افشاریه، زندیه، قاجاریه) توسعه ی هنرهای گوناگون را تا حد زیادی متوقف کرد. سبک معماری، که در دوران صفویه به اوج روانق و شکوفایی خود رسیده بودو در این سه دوره همچنان ادامه یافت ولی از نظر زیبایی مانند دوره ی صفویه نبود. در این دوران به ويژه در دوره ی قاجاریه، ارتباط ایران با اروپا بیشتر شد و در نتیجه ، تاثیر هنر اروپایی در هنرهای اسلامی بخصوص معماری و نقاشی و سفالگری پدیدار شد.

در این دوران نیز از کاشیکاری در تزیینات معماری بهره گرفتند. و در پوشش گنبدها، ایوانها و نمای خارجی از کاشیهای هفت رنگ استفاده شد. همچنین در دوره ی قاجاریه بسیاری از بناهای گذشته که در حال ویرانی بودند، مرمت و تجدید بنا شدند.

معماری دوران افشاریه، زندیه و قاجاریهف شامل بناهای مذهبی و غیر مذهبی از نظر طرح و نقشه به شیوه ی دوره ی صفوی بود. علی رغم ناآرامیهای سیاسی و ناامنی، در این سه دوره بناهایی به وجود آمد که هر یک از نظر زیبایی و اصول معماری حائز اهمیت ويژه ای است و استادی و نبوغ معماران ایرانی را در احداث بناهای مختلف به ویژه بناهای مذهبی نشان می دهد، بناهایی مانند مجموعه ی وکیل شیراز، مجموعه ی کاخهای گلستان تهران، مجموعه بناهای سپهسالار.

 

باز نشر مطالب منتشر شده در وبلاگ معماری هنر ایده  در سایتهای اینترنتی ممنوع است مگر به صورت لینک به صحفه ی مربوط در وبلاگ معماری هنر ایده  وبدون انتشار اصل مطلب  تمامی حقوق وبلاگ معماری هنر ایده متعلق به نویسنده ی وبلاگ می باشد.   برگرفته از کتاب :تاریخ هنر ومعماری ایران در دوره ی اسلامی نوشته : محمد یوسف کیانی     Copyright © 2006-2008 Architecture art idea  All rights reserved
+ نوشته شده در  پنجشنبه 20 دی1386ساعت 5 PM  توسط وحید کمانه  |