معماری هنر ایده

اتحاد جماهیر شوروی برای حل مسکن مردم سرزمین پهناورش به یک نوع صنعت پیش ساخته اجرا و عناصر ساختمان سازی روی آورد و از آنجایی که تمام تولید مصالح ساختمان و زمین در دست دولت بود توانست گره مسکن را با هزینه کم و سرعت زیاد بگشاید، اما مشکل مسکن را فقط از نظر کمی گشود و کیفیت زندگی در آنها را فدای سرعت در ساخت و سازها کرد.

در کشور جمهوری اسلامی ایران ساخت و ساز مسکن به دست انبوه سازان سپرده شد اما هنوز مردم ایران به اندازه کافی از داشتن خانه بهره مند نیستند و مشکل مسکن نه از نظر کمی و نه از کیفی گشوده نشده و باید برای آن راه حلی پیدا کرد و از موانعی اقتصادی و سیاسی عبور نمود.

هدف از طراحی صنعتی و برنامه ریزی تولید صنعتی ساختمان این است که هم تولید به شکل انبوه صورت بگیرد، هم هزینه ساخت پایین بیاید، هم سرعت استحکام و دوام آن بیشتر شود و هم فضای زندگی در آن دلچسب تر و مناسبت تر و انسانی تر شود و کیفیت آن بالا برود. نخستین نظریه این است که نازک کاری در تولید انبوه انجام  نشود و این کار به عهده خود مالک واگذار شود. ماکروسازه از میکرو سازه جدا شود. لئوناردو ریچی پروفسور ایتالیایی این راه حل را در سال های 1960 به نوعی مطرح کرد. من نیز در اینجا آن را مطرح و با اجازه ایشان شاید کامل تر کنم. هزینه نازک کاری درصد بزرگی از کل هزینه ساخت را به جز هزینه زمین تشکیل می دهد.

این هزینه و طراحی معماری داخلی را جدا و به عهده خود مالک بگذاریم که این به چند دلیل است. معماری داخلی هنگامی به وجود آمد که انبوه سازی آغاز شد و مسکن و سر پناه و خانه برای یک شخص و خانواده خاص ساخته نشد. تولید انبوه فقط به ساختن خانه های یک خوابه و چند خوابه و چند طبقه بسنده کرد و توزیع و فروش آن را به بازار سپرد و بنابراین خانه ها و آپارتمان ها بی هویت شدند. به علت بی هویت شدن ساختمان، طراحی داخلی آنها به دست معمار داخلی سپرده شد، نقشی که در معماری تک محصولی وجود نداشت و خود معمار از سیر تا پیاز آن را طراحی می کرد و می ساخت. معمار داخلی هم اغلب برای داشتن درصد بیشتری از طرح و اجرای معماری داخلی؛ طرح های عجیب و غریب و البته چشمگیر و سر کیسه باز کن را به اجرا گذاشت تا خریدار را بیشتر ترغیب کند.

اما این کار نه باعث بالا رفتن کیفیت ساختمان و نه هویتی که به درد مالک بخورد شدف بلکه هزینه ها را بسیار بالا برد و. از استحکام و دوام ساختمان هم کاست. این فعلاً یک رایدو گرافی از وضع موجود و از آنچه دارد می گذرد.

پیشنهاد من در مرحله نخست این است که انبوه سازی از طرف هر کس و روی هر زمینی فقط به ساختن سازه اصلی اکتفا کند. کف ، دیوار و در و پنجره ها را بسازد و کار بگذارد. عایق ها را براساس قانون ساخت و ساز کشوری و استانی رعایت و اجرا کند.

سرویس های بهداشتی و تاسیسات آب و فاضلاب و کنتر اصلی شبکه برق را اجرا کند در را ببندد کلید را تحویل دهد و از روند کار خارج شود. در هیچ بخش و جزئی از نازک کاری دخالت نکند. نه دیوار کشی های داخلی، نه کف سازی، نه در و دیوار داخلی، نه شبکه برق یا رنگ و سقف یا کف کاذب و سیستم های تهویه هوای مطبوع و غیره. در نتیجه مالک و معمار داخلی او، دستشان باز است تا خودشان در این فضای داخلی آنچه را که می خواهند و می توانند طراحی و اجرا کنند. قانون ساخت و ساز کار آنها را از سرچشمه سر و سامان می دهد و هدایت و کنترل می کند. مسائل این نوع روند کار را باید پیش بینی کرد و بقیه را رفته رفته شناخت و بر طرف نمود.

اما برای اینکه کیفیت ساختمان از نظر فضای خوب و مطبوع داخلی بهتر شود. دست مالک و معمار او در طراحی باز باشد باید اسکلت ساختمان طوری طراحی و اجرا شده باشد که تا حد امکان انعطاف پذیر باشد. فرض کنیم اسکلت آهنی، جوش یا پیچ مهره ای و کارخانه ای باشد. خانه ها روی یکدیگر اما دوبلکس و دو طبقه باشند.

دو، سه یا چهار خوابه، بخش خواب و تجهیزات آن در نیم طبقه بالا و بخش روز در طبقه پایین. فضای خالی روی نشیمن این دو طبقه را در ارتفاع به هم مرتبط می کند. طبقه بالا روی نشیمن دارای یک بالکن است و این بالکن محل اتصال رامپ پله سبک است. رامپ پله سبک قبلاً در تولید انبوه صنعتی ساخته و تحویل داده شده. معمار داخلی حتی می تواند جای اتصال آن به کف بالکن بالا را از میان دو یا سه موردی که در طراحی اصلی پیشنهاد شده انتخاب کرده و اجرا کند. کف و پارتیشن های سبک و در و سیستم برق و چراغها و رنگ و همه چیز بر حسب میل مالک اجرا می شود. حتی می توان امکان داشتن بالکن را هم به عهده مالک گذاشت. بالکن ها را هم مانند رامپ پله ها می توان به شکل یک اسکلت کف و سقف شیبدار و چهار ستون قبلاً ساخت و آماده کرد و در صورت در خواست مالک آن؛ نرده گذاشته می شود. رنگ بالکن را نیز خود مالک انتخاب کند اما کل ساختمان را قبلاً انتخاب و اجرا کرده اند. یک برنامه خوب و منظم برای تفکیک این دو فاز از یکدیگر و ادغام آنها در هم، زمان بندی ها و کنترل کیفیت محصولات و مصنوعات و اجرای ماهرانه بدون حق دخالت در تغییر اسکلت و سازه اصلی، همه را باید تدوین کرد و شرط اساسی ساخت و ساز قرار داد.